Bazı uyuşmazlıklarda mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak kanunen zorunludur. Bu zorunluluğa "dava şartı arabuluculuk" denir. Arabulucuya gidilmeden açılan dava, esası incelenmeden usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A-2). En sık yapılan hata, konunun bu kapsamda olduğunu bilmeden doğrudan dava açmak ve zaman kaybetmektir.
Aşağıda dava şartı arabuluculuğun hangi uyuşmazlıklarda uygulandığı, kapsam dışında kalan durumlar ve sürelerin nasıl işlediği ele alınıyor.
Dava şartı arabuluculuk hangi uyuşmazlıklarda var?
Bugün yürürlükte olan düzenlemelere göre şu uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir:
| Uyuşmazlık | Dayanak | Kapsam dışında kalanlar |
|---|---|---|
| Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar | 6325 s. Kanun m.18/B-1-a | Kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi |
| Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması, ortaklığın giderilmesi | 6325 s. Kanun m.18/B-1-b | — |
| Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar | 6325 s. Kanun m.18/B-1-c | — |
| Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar | 6325 s. Kanun m.18/B-1-ç | — |
| Tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar | 6502 s. Kanun m.73/A | Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına itirazlar |
| İşçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade | 7036 s. Kanun m.3 | İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminatlar |
| Konusu para olan ticari davalar (alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit, istirdat) | 6102 s. TTK m.5/A | Konusu para olmayan ticari davalar |
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları 7445 sayılı Kanunla eklenmiş ve 1 Eylül 2023’ten itibaren uygulanmaya başlamıştır.
Arabuluculuk görüşmeleri ne kadar sürer?
Kural olarak arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süreyi en fazla bir hafta uzatabilir (6325 m.18/A-9). Ticari uyuşmazlıklarda süre altı haftadır ve en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2).
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 m.18/A-15). Yani arabuluculuk aşamasında geçen süre, dava açma sürenizden yemez.
Arabulucuya nereye başvurulur?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır; büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur (6325 m.18/A-4). Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırsa o arabulucu görevlendirilir (m.18/A-5).
Dava şartı olmayan konularda arabuluculuk mümkün mü?
Evet. Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri her özel hukuk uyuşmazlığında isteğe bağlı olarak arabulucuya başvurabilir (6325 m.1/2). Ancak aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir.




